Nguyên nhân khủng hoảng tuổi lên 3 ở trẻ và cách khắc phục

Khủng hoảng tuổi lên 3 là một hiện tượng tâm lý tự nhiên diễn ra trong quá trình phát triển của trẻ. Vì bước vào độ tuổi này trẻ đã nhận thức được mình là một cá nhân độc lập và hình thành tính tự chủ, nên thường bộc phát những biểu hiện, hành vi khó chịu như một cách bày tỏ nhu cầu.

Tùy vào mỗi trẻ mà mức độ và cường độ của triệu chứng khủng hoảng lên 3 sẽ khác nhau, nhưng nhìn chung các biểu hiện phổ biến nhất trong giai đoạn này là:

• Trẻ có xu hướng chống đối, làm trái ý cha mẹ.
• Thường xuyên tức giận và phản ứng tiêu cực với mọi thứ. Ví dụ cha mẹ dễ nhận thấy là bé có thể phản kháng, khóc la khi bạn bắt bé ngủ trưa.
• Trẻ muốn thể hiện quyền sở hữu của mình khi không cho ai đụng vào đồ đạc của mình, tranh giành đồ chơi...
• Trẻ có xu hướng muốn tự làm mọi việc để thoát khỏi sự kiểm soát của người lớn và thể hiện rằng mình đã lớn.

Tình trạng khủng hoảng trẻ lên 3 thường xuất phát từ những nguyên nhân sau:

2.1 Trẻ cảm thấy bản thân đã trưởng thành

3 tuổi là giai đoạn trẻ phát triển tính độc lập khá mạnh mẽ. Con thường muốn tự mình làm mọi thứ từ việc ăn uống, mặc quần áo cho đến khám phá môi trường xung quanh - mà không cần sự giúp đỡ của người lớn. Tuy nhiên những khả năng này hiện tại vẫn còn hạn chế với trẻ và cha mẹ đôi khi chưa thích nghi kịp, nên có thể bày tỏ sự không hài lòng qua việc la mắng hoặc ngăn cấm. Điều này khiến bé cảm thấy mình không được lắng nghe, từ đó xuất hiện những phản ứng tiêu cực như la hét, khóc lóc hoặc hành vi phản kháng nhằm khẳng định sự độc lập của mình.

2.2 Khả năng diễn đạt của trẻ còn hạn chế

Mặc dù trẻ ở độ tuổi này đã có sự phát triển ngôn ngữ và khả năng giao tiếp, nhưng vẫn chưa đủ để diễn đạt hết mọi suy nghĩ, mong muốn hay cảm xúc của mình. Vì thế khi không thể truyền đạt được điều mình muốn, trẻ sẽ trở nên khó chịu, cáu gắt và có nhiều hành vi không hợp tác.

2.3 Chưa thích nghi được với việc đi học mẫu giáo

Một số trẻ khủng hoảng tuổi lên 3 có thể do chưa thích ứng kịp với sự thay đổi môi trường từ gia đình sang trường học. Bởi ở mẫu giáo trẻ sẽ phải làm quen với các quy tắc mới, các mối quan hệ xã hội mới và phải học cách tự lập hơn. Những điều này sẽ phần nào gây ra sự căng thẳng, lo lắng và khiến con rơi vào khủng hoảng.

Cả khủng hoảng tuổi lên 2 và khủng hoảng tuổi lên 3 đều là những giai đoạn phát triển quan trọng và thường có những biểu hiện "khó chiều" ở trẻ. Tuy nhiên, có những điểm khác biệt cơ bản giữa hai giai đoạn này, phản ánh sự phát triển về nhận thức, ngôn ngữ và cảm xúc của trẻ:

Để giúp trẻ vượt qua giai đoạn khủng hoảng tuổi lên ba một cách nhẹ nhàng và hiệu quả, cha mẹ có thể tham khảo các gợi ý sau:

• Trong giai đoạn khủng hoảng, trẻ có thể phản ứng mạnh với các tình huống nhỏ. Lúc này thay vì la mắng hay phản ứng quá mức, cha mẹ hãy giữ bình tĩnh và có thể áp dụng hình phạt “time-out”. Bằng cách tách trẻ ra một không gian riêng để con có thời gian suy nghĩ và tự rút ra bài học khi phạm lỗi.
• Hãy trò chuyện với trẻ để biết con đang gặp khó khăn gì và tìm cách hỗ trợ. Đồng thời giải thích trẻ biết vì sao không nên làm điều gì đó cũng như hướng dẫn con cách ứng xử đúng mực khi gặp việc không như ý.
• Tạo cho trẻ cơ hội phát triển kỹ năng tự lập một cách tích cực bằng các hoạt động phù hợp với lứa tuổi. Ví dụ như để trẻ tự chọn quần áo mình muốn mặc hoặc món ăn mình muốn ăn.
• Tránh tập trung chỉ trích những lỗi sai của trẻ, thay vào đó cha mẹ hãy chú ý khen ngợi những hành vi tích cực con làm được. Điều này vừa đáp ứng được nhu cầu chứng tỏ bản thân của trẻ vừa giúp con cảm thấy vui vẻ, tự tin hơn vì mình được công nhận.
• Khuyến khích trẻ bày tỏ cảm xúc và mong muốn bằng lời nói. Nếu trẻ chưa thể diễn đạt rõ ràng, cha mẹ hãy kiên nhẫn lắng nghe. Sau đó thay vì từ chối con một cách thẳng thừng, phụ huynh nên nhẹ nhàng chia sẻ vì sao không thể đáp ứng nhu cầu đó để trẻ cảm thấy được thấu hiểu và tôn trọng.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp phụ huynh hiểu hơn về khủng hoảng tuổi lên 3 ở trẻ là như thế nào. Tuy rằng các cột mốc khủng hoảng trong quá trình phát triển của trẻ luôn mang đến những thử thách không nhỏ; nhưng nếu kiên nhẫn đồng hành, uốn nắn sẽ giúp trẻ học cách kiểm soát cảm xúc và phát triển các kỹ năng giao tiếp, lắng nghe, khả năng giải quyết vấn đề tốt nhất về sau.

>> Xem thêm: 

• Khủng hoảng tuổi lên 1: Định nghĩa, nguyên nhân và giải pháp
• Khủng hoảng tuổi lên 5: Biểu hiện, nguyên nhân và giải pháp