Tuần khủng hoảng của bé là gì? Chi tiết các mốc Wonder week ở bé

1. Tìm hiểu tuần khủng hoảng của bé (wonder week) là gì?

Tuần khủng hoảng ở bé (wonder week) là thuật ngữ dùng để mô tả các giai đoạn phát triển tự nhiên vượt bậc về não bộ, thần kinh và nhận thức của trẻ. Khi não bộ học hỏi các kỹ năng mới, bé thường trở nên nhạy cảm hơn, dẫn đến các biểu hiện ‘khó ở’ như quấy khóc, bám mẹ, chán ăn hoặc khó ngủ… Đồng thời, sau mỗi giai đoạn khủng hoảng, trẻ sẽ học hỏi thêm được những kỹ năng mới như lẫy, bò, đứng vững…

Thuật ngữ tuần khủng hoảng của em bé được 2 nhà khoa học nổi tiếng người Hà Lan là Hetty Van De Rijt và Frans Plooij đề cập trong cuốn sách The Wonder Weeks: A Stress-Free Guide to Your Baby's Behavior (tên tiếng Việt: The Wonder Weeks - Các tuần phát triển quan trọng nhất trong 20 tháng đầu đời của trẻ). Không chỉ giúp cha mẹ hiểu về các tuần khủng hoảng (wonder week) ở trẻ, cuốn sách này còn gợi ý cho cha mẹ những cách để hỗ trợ con vượt qua các giai đoạn “khó chịu” này.

Xem thêm: Khám phá các giai đoạn phát triển của trẻ từ 0 - 1 tuổi

2. Chi tiết các mốc wonder week ở trẻ

Các tuần khủng hoảng ở trẻ được chia thành 10 cột mốc, với những biểu hiện khác nhau. Dưới đây là những gì có thể diễn ra ở các tuần khủng hoảng của trẻ cho cha mẹ tham khảo:

2.1. Wonder week 1 (từ 4 tuần tuổi)

Ở tuần thứ 4 đến tuần thứ 6, em bé bắt đầu có sự phát triển vượt bậc về các giác quan. Trẻ sẽ nhìn vào mọi thứ lâu hơn, có phản ứng rõ rệt hơn với âm thanh và dễ bị kích thích quá mức. Điều này khiến bé dễ quấy khóc, hay giật mình và có xu hướng bám mẹ nhiều hơn để tìm cảm giác an toàn.

Khoảng tuần thứ 6, bé có thể nhìn rõ hơn ở khoảng cách từ 20 đến 25 cm. Bạn sẽ nhận thấy bé đột nhiên phản ứng nhiều hơn với bạn và những người khác. 

2.2. Wonder week 2 (từ 7 tuần tuổi)

Bước vào khoảng tuần thứ 7 đến tuần thứ 10, trẻ bắt đầu nhận thức được các hình thể xung quanh như hoa văn trên tường, trần nhà hoặc các chuyển động lặp đi lặp lại của cơ thể. Bé cũng bắt đầu biết kiểm soát cơ bắp nhẹ nhàng, cố gắng tự ngẩng đầu hoặc quay người. 

Đôi khi mẹ có thể thấy con bỗng nhiên ‘đòi hỏi’ được bế, bồng hoặc hay cáu kỉnh. Điều này bởi bé đang trong giai đoạn tò mò, muốn được khám phá và nhìn thấy mọi thứ từ góc nhìn của mình. (4)

2.3. Wonder week 3 (từ 11 tuần tuổi)

Vào đầu khoảng 11 tuần tuổi, một số bé có thể nhút nhát hơn, bám mẹ hơn, chán ăn và mút ngón tay thường xuyên hơn trước. Điều này không đáng lo ngại, có thể con đang gặp khó chịu đôi chút khi chưa kiểm soát được các chuyển động của mình và sẽ giảm dần vào những tuần tới.

Từ 12 tuần tuổi, mẹ sẽ nhận thấy rằng chuyển động của bé dần trở nên mượt mà hơn. Bé có thể xoay mắt theo một vật chuyển động một cách uyển chuyển, biết ê a nói chuyện và kiểm soát giọng nói của mình tốt hơn.

2.4. Wonder week 4 (từ 14 tuần tuổi)

Cũng như các tuần wonder week của trẻ trước đó, mẹ sẽ thấy biểu hiện bé quấy khóc, chán ăn, cáu gắt… Nhưng đồng thời con cũng xuất hiện nhiều kỹ năng mới như kiểm soát cơ thể tốt hơn (duỗi tay chân linh hoạt, tập trườn bò, bắt đầu tự ngồi vững, thích lè lưỡi), chủ động với tay chụp lấy đồ chơi và cho vào miệng.

Trẻ cũng chủ động lắng nghe và bi bô trò chuyện nhiều hơn, thỉnh thoảng con sẽ bập bẹ ‘mẹ ơi’, ‘baba’, ‘tata’. Một số trẻ còn biết sử dụng ngôn ngữ cơ thể rõ ràng hơn như đẩy bình sữa hoặc núm ti ra khi no, duỗi tay đòi bế hoặc la hét khi không được đáp ứng điều mình muốn. 

2.5. Wonder week tuần 5 (từ 22 tuần tuổi)

Trong các tuần wonder week, từ tuần thứ 22 đến 26, trẻ có nhiều thay đổi đáng chú ý về mặt nhận thức và cảm xúc. Lúc này, trẻ bắt đầu biết được khoảng cách giữa các vật thể và mối quan hệ giữa chúng (ví dụ: đồ chơi nằm bên trong hay bên ngoài cái hộp). Bé cũng dần quan tâm hơn đến hành động của người khác, chẳng hạn như quan sát mẹ làm gì, nói gì.

Đặc biệt, con có thể phân biệt được việc ở gần hay xa mẹ, dẫn đến việc khóc thét khi ở gần người lạ hoặc thấy mẹ đi ra khỏi phòng vì sợ bị bỏ rơi.

2.6. Wonder week 6 (từ 33 tuần tuổi)

Nếu như trước đây bé đã biết được khái niệm ‘mối quan hệ’, thì ở mốc 33 đến 37 tuần tuổi, bộ não của trẻ bắt đầu biết phân loại mọi thứ xung quanh thành các nhóm (danh mục) dựa trên sự tương đồng. Ví dụ như phân biệt được con vật nào giống nhau, món nào ăn được hay không ăn được. Bé cũng học được rằng chó không phải là ngựa, mèo đốm đen trắng không phải là bò và cha mẹ bé cũng có thể tức giận, buồn bã hoặc vui vẻ.

Khả năng quan sát và khám phá thế giới của con giai đoạn này cực kỳ mạnh mẽ. Vì thế, mẹ có thể hỗ trợ con phát triển bằng cách cho bé chơi với những vật nặng - nhẹ, và để bé cảm nhận các chất liệu khác nhau cùng hình dạng đa dạng. 

2.7. Wonder week 7 (từ 41 tuần tuổi)

Khi tìm hiểu các tuần wonder week của bé, có thể thấy ở khoảng tuần thứ 41 đến 46, trẻ bắt đầu hiểu rằng để đạt được một kết quả nào đó thì cần phải thực hiện theo một trình tự các bước. Bé có thể tự xúc ăn bằng thìa (dù còn vụng về), biết xếp các khối đồ chơi chồng lên nhau hoặc cố gắng tháo rời đồ vật theo đúng thứ tự.

Bé bắt đầu ‘đặt tên’ cho mọi vật và mọi người, nếu không phải bằng từ ngữ cụ thể thì bằng âm thanh và những cái tên do bé tự nghĩ ra. Mặc dù bé chưa thể sử dụng đúng từ ngữ theo nghĩa đen, nhưng bé có thể ‘gọi tên’ đồ vật, ví dụ như chỉ vào mèo và nói ‘meo’.

2.8. Wonder week 8 (từ 51 tuần tuổi)

Từ 51 tuần tuổi trở đi, đa phần trẻ hiểu được khái niệm ‘chương trình’ - tức là một chuỗi các hành động có thể thay đổi linh hoạt tùy hoàn cảnh chứ không cứng nhắc như một trình tự (ví dụ: quy trình đi tắm, quy trình chuẩn bị đi ngủ). Bé cũng nhận ra rằng việc đặt một chiếc đĩa bẩn vào nước, dùng bàn chải chà rửa và đặt lên giá để nước ráo là ‘rửa bát’.

Trong giai đoạn tuần khủng của bé ở mốc thứ 8, mẹ có thể nhận thấy bé ít bám mẹ hơn nhưng đôi lúc bé có thể gặp phải tình trạng rối loạn giấc ngủ, tâm trạng thay đổi thất thường… Song song con cũng dần bộc lộ rõ cá tính, biết ra dấu hiệu để thể hiện mong muốn của mình và thích bắt chước hành vi của người lớn.

Xem thêm: 12 mẹo giúp bé ngủ ngon, sâu giấc, không giật mình

2.9. Wonder week 9 (từ 59 tuần tuổi)

Tuần khủng hoảng của bé mốc thứ 9 là giai đoạn con bắt đầu hiểu được mối quan hệ giữa hành động và hệ quả, biết suy nghĩ trước khi làm và chủ động thử nghiệm các cách phản ứng khác nhau của cha mẹ. Chẳng hạn, bé có thể cố tình làm đổ cốc nước để quan sát xem biểu cảm của mẹ lúc đó là vui hay giận, từ đó tự hình thành các quy chuẩn về hành vi nên hoặc không nên làm.

Chính sự phát triển vượt bậc về tư duy này cũng đi kèm với những thay đổi lớn trong cảm xúc và hành vi, khiến trẻ trở nên dễ cáu kỉnh, thiếu kiên nhẫn, bực bội hoặc tức giận. Ví dụ, con muốn tự làm mọi thứ theo ý mình (như tự đi tất, tự xúc ăn) và sẵn sàng la hét, khóc lóc ăn vạ nếu cha mẹ cố tình can thiệp hay giúp đỡ.

2.10. Wonder week 10 (từ 70 tuần tuổi)

Wonder week 10 là mốc khủng hoảng cuối cùng trong chuỗi phát triển đầu đời của trẻ. Ở giai đoạn này, bé biết xâu chuỗi mọi sự kiện thành hệ thống và nhận thức sự khác biệt giữa các môi trường (như ở nhà khác với khi đi nhà trẻ). Từ đó, con biết cách điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể.

Bên cạnh đó, trẻ bộc lộ xu hướng độc lập vô cùng rõ rệt, nên có thể tự đưa ra các lựa chọn cá nhân và biết cách ‘đàm phán’ với cha mẹ khi muốn yêu cầu điều gì đó. Trẻ cũng rất thích quan sát, bắt chước các thói quen thường nhật của người lớn như phụ mẹ lau nhà, xếp bát đĩa và chủ động ra dấu hiệu một cách rõ ràng để biểu đạt mong muốn của bản thân. 

3. Hướng dẫn cha mẹ cách tính tuần khủng hoảng ở trẻ

Để tính bước nhảy vọt, cha mẹ phải sử dụng ngày dự sinh. Điều này áp dụng cho cả những bé sinh non, sinh đôi và sinh thường. Điều này là bởi thời điểm phát triển trí tuệ của trẻ liên quan đến độ tuổi từ khi thụ thai chứ không phải độ tuổi từ khi sinh ra. Chẳng hạn, nếu con dự sinh ngày 16/12 nhưng sinh ngày 10/12, cha mẹ hãy dùng ngày 16/12 để tính các các mốc wonder week của con.

Bên cạnh cách tính thủ công, cha mẹ còn có thể tải các app (ứng dụng) theo dõi lịch wonder week của bé. Với cách này, các ứng dụng sẽ tự động gửi thông báo khi sắp đến tuần khủng hoảng, giúp cha mẹ đỡ bỡ ngỡ và có sự chuẩn bị tốt nhất.

4. Đâu là các dấu hiệu tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh?

Để nhận biết tuần khủng hoảng ở trẻ sơ sinh xuất hiện hay chưa, cha mẹ có thể quan sát con có xuất hiện các biểu hiện như quấy khóc, bám mẹ, rối loạn giấc ngủ (khó dỗ, ngủ không sâu), chán ăn, và thay đổi tâm trạng thất thường… Cụ thể như sau: 

• Trong các tuần khủng hoảng của bé, con thường quấy khóc nhiều và đôi khi có những trận khóc vô cớ.
• Trẻ có biểu hiện bám mẹ không rời, đòi bế cả ngày và tỏ ra vô cùng bất an nếu không thấy mẹ ở trong tầm mắt.
• Một số bé trở nên khó ngủ, ngủ không sâu, ngủ dễ giật mình tỉnh giấc và thời gian ngủ ngắn hơn hẳn bình thường.
• Tâm trạng của trẻ thay đổi nhanh chóng và thất thường khi vừa giây trước còn vui vẻ, tinh nghịch nhưng giây sau đã có thể gào khóc cáu gắt.
• Bé thể hiện sự nhút nhát và sợ sệt rõ rệt khi gặp người lạ, đồng thời phản ứng mạnh mẽ hoặc khó chịu khi thay tã và thay đổi tư thế nằm.
• Đôi khi tuần khủng hoảng ở trẻ kéo dài khiến con chán ăn, biếng bú dù trước đó đang ăn rất tốt.
• Con có thể trở nên lơ đãng hoặc đột nhiên tạm ngừng phát ra các âm thanh ê a quen thuộc như những ngày trước đó.

5. Các tuần khủng hoảng của bé thường kéo dài bao lâu?

Các tuần khủng hoảng (Wonder Weeks) của bé thường kéo dài từ 1 đến 4 tuần, bao gồm giai đoạn ‘bão tố’ (quấy khóc, bám mẹ…) và kết thúc bằng giai đoạn ‘nắng đẹp’ (khi bé học được kỹ năng mới). Thời gian cụ thể phụ thuộc vào từng giai đoạn phát triển và cá nhân mỗi bé.

5.1. Giai đoạn bão tố

Đây là giai đoạn bé bị choáng ngợp bởi những sự thay đổi của bản thân nên con hay tỏ ra khó chịu, quấy khóc và dễ cáu kỉnh hơn. Tuy nhiên đây cũng là dấu hiệu cho thấy não bộ của con đang có sự phát triển.

5.2. Giai đoạn nắng đẹp

Đây là giai đoạn mà trẻ đã vượt qua giai đoạn bão tố và hoàn thành việc học hỏi các kỹ năng mới. Vì thế bé sẽ ít quấy khóc hơn, việc ăn và ngủ cũng ngoan hơn, đồng thời cũng sẵn sàng khám phá thế giới xung quanh với tâm trạng vui vẻ.

6. Làm thế nào để vượt qua các tuần khủng hoảng?

Để đồng hành và giúp con vượt qua các tuần khủng hoảng một cách nhẹ nhàng nhất, cha mẹ có thể áp dụng các cách như thường xuyên vỗ về bé, linh hoạt điều chỉnh thời gian ngủ, tích cực tương tác với bé và đừng quên cho trẻ bú và ăn theo nhu cầu.

6.1. Thường xuyên vỗ về bé

Việc thường xuyên ôm ấp, vỗ về kết hợp cùng giọng nói nhẹ nhàng sẽ giúp trấn an bé trong những tuần khủng hoảng đầy khó khăn. Khi cảm nhận được tình cảm qua những cử chỉ và âm thanh quen thuộc, bé sẽ cảm thấy thoải mái và an toàn hơn, từ đó giảm quấy khóc và khó chịu.

6.2. Linh hoạt điều chỉnh giấc ngủ của trẻ

Trong những tuần khủng hoảng, trẻ có thể gặp vấn đề về giấc ngủ. Để làm dịu tình trạng này, cha mẹ có thể cho bé ngủ sớm hơn vào ban đêm để con có thời gian phục hồi sau một ngày đầy căng thẳng. Tuy nhiên khi điều chỉnh lịch ngủ của con, mẹ hãy luôn nhớ tới yếu tố linh hoạt bởi việc ép bé thức hay ngủ quá cứng nhắc có thể khiến cơn khủng hoảng của con trầm trọng hơn.

6.3. Tích cực tương tác với bé

Như đã đề cập, trong các tuần wonder week thì bé sẽ học thêm nhiều kỹ năng mới. Do đó, cha mẹ nên dành nhiều thời gian chơi với con. Điều này không chỉ giúp làm giảm mức độ của cơn khủng hoảng mà còn giúp con học các kỹ năng tốt hơn.

6.4. Cho trẻ bú và ăn theo nhu cầu

Đối với các bé từ 6 tháng trở lên, trong các tuần khủng hoảng, trẻ có thể biếng ăn hơn bình thường. Tuy nhiên, mẹ không nên bắt bé ăn bởi có thể gây biếng ăn tâm lý. Thay vào đó, mẹ nên chia nhỏ các bữa ăn, đồng thời nên có thêm các bữa bổ sung. 

Gợi ý cho mẹ váng sữa Zott Monte, sản phẩm không chất bảo quản và có kết cấu sánh mịn, an toàn cho trẻ từ 6 tháng trở lên sử dụng. Bên cạnh đó, sản phẩm còn cung cấp bộ 5 dưỡng chất quý giá bao gồm chất béo tốt từ sữa tươi, Canxi, Vitamin A, Protein và chất xơ, hỗ trợ quá trình phát triển sức khỏe tổng thể của trẻ.

Đối với các bé mới bắt đầu ăn dặm, có thể cho bé thưởng thức Zott Monte Classic. Nhờ sử dụng nguồn sữa tươi 100% từ Châu Âu, nên sản phẩm có vị thanh, thuần khiết tự nhiên từ sữa tươi hợp khẩu vị của bé, từ đó giúp xoa dịu cơn khủng hoảng của con.

Ngoài ra, Zott Monte còn có vị Socola và Vani thơm ngon. Mẹ có thể cho bé chủ động lựa chọn hương vị thưởng thức ngày hôm nay. Điều này cũng giúp trẻ tạm quên đi cơn khủng hoảng.

Để khám phá thêm các thông tin về váng sữa Zott Monte, mẹ có thể truy cập TẠI ĐÂY.